Het zwarte Schaap

Historische datum 6 december 1724 | Notaris George Wetstein

Advocaat Jacob Locq was zo ongerust over een telg uit de familie Schaap dat hij uitgebreid verslag over de jongeman deed bij notaris George Wetstein. Waarom exact de vuile was buiten werd gehangen is niet bekend, maar de arme Martinus Schaap stond er niet fraai op.

Jacob kende Martinus Wilhelmus Laurentius al 'van den wieg af'. Hij was de zoon van Regnerus Schaap, een arts, en Catharina Maria Blaauw; een zeer welvarend katholiek koppel bij wie Jacob vaak over de vloer kwam. Vanaf het begin was het hem al duidelijk dat de kleine Martinus anders was. Jacob lanceert een waslijst aan beschuldigingen: de jongen was innocent, onnozel, onbekwaam, nooit in staat om ook maar iets nuttigs te verrichten en geenszins in bezit van 'gezonde of verstandige herssens'.

De ouders van Martinus deelden deze zorgen, en deden er alles aan om er het beste van te maken. Vol goede moed stuurden ze hem naar de universiteitsstad Harderwijk om daar met een tutor Latijn en rechtsgeleerdheid te studeren. Ze hoopten dat hun 'onnosele' zoon zo binnen twee jaar in ieder geval in de rechtsgeleerdheid kon promoveren. Maar het mocht niet baten: Martinus bleek geen sterke student. Hij was er in twee jaar niet in geslaagd om ook maar de 'alderminste rudimente' van het Latijn onder de knie te krijgen, en sloot zijn studietijd even innocent en zelfs 'veel onnoselder' dan eerst af.

Na deze flater was de volgende gewezen tutor van Martinus de pastoor Petrus van der Maas, die een parochie in Rijswijk had. Maar ook de pastoor kon hem weinig tot niets bijbrengen en smeekte de ouders op den duur om Martinus weer terug te nemen, tegen elke prijs, omdat hij zulk onnozel, overlastig en overdraaglijk gedrag had vertoond. Zo briefde de dienstmeid Martinus bijvoorbeeld een keer dat de chirurgijn langsgekomen was om hem een scheerbeurt te geven (chirurgijns klusten vaak bij als kapper), waarop hij met een 'zeer groot geschreeuw getier en geluidt as een uitzinnig en dol mensch' zich in zijn kamer opsloot en de deur barricadeerde. Zelfs in de kerk kwam Martinus niet tot bezinning. Jacob vertelt dat pastoor van der Maas aan de congregatie mededeelde dat het feest van St. Laurentius naderde – en Martinus meteen daarop luidkeels door de volle kerk schreeuwde: 'Dan ben ik jarig!'.

Martinus had nog verschillende andere tactieken om de mensen om hem heen tot wanhoop te drijven. Jacob werd bijvoorbeeld getergd door het feit dat hij tijdens Martinus' verblijf bij de pastoor hem regelmatig heeft bezocht, maar dat Martinus beweerde hem niet te herkennen. Jacob vroeg Martinus wanhopig of hij 'geen tong hadt' en 'hoe zulx mogelijk is, mij niet te kennen?', aangezien hij hem wel meer dan honderd keer eerder had bezocht. De dienstmeid had het mogelijk nog erger te verduren: Martinus maakte er een gewoonte van om met een complete set kleren aan in zijn bed te gaan liggen en 'zo bij dag als bij nacht zijn broek kwam vuil te maken'. Hij had hiervoor niet eens het excuus dat hij 'met de buikloop gekweld was' – en de arme dienstmeid moest het keer op keer schoonmaken.Een laatste groep slachtoffers van Martinus moeten de naaste buren van de pastoor zijn geweest. Martinus had namelijk de nare gewoonte om 's avonds laat of 's nachts uit het raam te gaan hangen en luidkeels "moordt, moordt, brandt!" te schreeuwen.

Het lijkt er niet op dat Martinus zich in de jaren die volgden op deze attestatie heeft weten te schikken naar de maatschappij. In 1727 is hij grondig geëxamineerd door wat raadsleden van het Hof van Holland, speciaal hiervoor naar Amsterdam afgereisd. In een andere attestatie, twee jaar verder in 1729, wordt er nog steeds ernstig getwijfeld aan zijn 'verstant'. In de zomer van 1732, ten slotte, was het niet langer nodig om het hoofd te breken over wat te doen met Martinus. Op 4 juli is hij begraven in de Nieuwe Kerk.

Tags

18e eeuwAttestatieOnrustFamilie
Deel artikel

     
Geplaatst op

9 maart 2020
Auteur

Tessa de Boer
Bron

   Attestatie 06-12-1724
Tags

18e eeuwAttestatieOnrustFamilie
Gerelateerd

Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen