Notaris voor het Burgerweeshuis


Een groot aantal notarissen had één of meerdere nevenfuncties: bijvoorbeeld het ambt van advocaat, secretaris van de Hoofdofficier, priester, curator of commissaris. Een opvallende nevenfunctie was notaris van het Burgerweeshuis of boekhouder van het Burgerweeshuis. Over de periode 1668-1809 hadden minstens zes notarissen deze rol. Wie waren deze notarissen en wat deden ze bij het Weeshuis?

De eerst bekende notaris van het Burgerweeshuis was Pelgrom Blok. Hij bekleedde deze functie vanaf 1668, voor ongeveer twintig jaar. De tijd dat hij actief notaris was liep gelijk met zijn functie in het Burgerweeshuis. Dat is vrij uitzonderlijk want velen hadden er al een carrière als notaris in Amsterdam op zitten voordat ze bij het Burgerweeshuis aan de slag gingen. Over Pelgrom Blok is vrijwel niets bekend en zijn opvolger Arend van Eijbergen kwam pas in 1703. Wat de situatie was in de periode tussen het aftreden van Blok en het aantreden van Van Eijbergen wordt niet duidelijk uit de beschikbare bronnen.

Gedurende veertien jaar was Arend van Eijbergen notaris voor het Burgerweeshuis. Voor zijn aanstelling in Amsterdam was hij notaris in Egmond. Er is van hem bekend hoe hij eruit heeft gezien want hij is in 1716, samen met de zes regenten van het weeshuis, geschilderd door Arnold Boonen. Een beetje achterin met ganzenveer in zijn hand overziet hij de zes regenten en maakt hij wel degelijk een waardig onderdeel uit van het schilderij. Na Arend van Eijbergen nam zijn zoon Jan Arentsz de functie in 1728 over. Vader Arend kocht in 1726 een huis in de Sint Luciënsteeg, vlakbij het Burgerweeshuis. Was dit omdat hij al het vermoeden had dat hij daar nog maar een paar jaar werkzaam zou zijn? De boekhouders van het Burgerweeshuis kregen namelijk een woning op het terrein van het weeshuis zelf, dat te bereiken was via de meisjesbinnenplaats.

Over hun werkzaamheden is meer bekend. Zo gold voor de notarissen dat ze werden aangesteld om de financiële zaken van het Burgerweeshuis te regelen, zoals het opstellen van kasboeken en de jaarrekening. Daarnaast waren zij vervangend regent mochten de regenten van het weeshuis buiten de deur zijn. Geen onbelangrijk mandaat, want zij waren onder andere verantwoordelijk voor de bezittingen van de wezen die naar het weeshuis gebracht werden: '[…] hem de redding en vereffening der boedels en goederen, die de Weeskinderen medebrengen of erven, onder 't bewind der Regenten, aanbevolen is.' Mochten de weeskinderen overlijden in het weeshuis, of als ze vertrokken waren maar nog geen testament hadden opgesteld dan viel dat onder de verantwoordelijkheid van het Burgerweeshuis. De boekhouder werd dan opgeroepen om die zaken af te handelen.

Voor notaris Jelmer de Bruijn, die in 1762 werd aangesteld als boekhouder van het Burgerweeshuis, was het in elk geval duidelijk wat zijn werkzaamheden zouden worden. Bij zijn aanstelling werd namelijk een lijst opgesteld met werkzaamheden die hij moest gaan uitvoeren. Zo was hij onder andere verantwoordelijk voor het 'ligten en ontvangen [van] al het geene is of zal worden nagelaaten bij eenige persoonen in ons huijs groot gemaakt, wanneer dezelve zijn gestorven of komen te sterven'. Maar ook voor het administreren van 'zodaanige middelen, welke de kinderen die in ons Weeshuijs reets ingenoomen zijn, of naa deese nog ingenoomen zullen worden'. Als laatste wordt nog genoemd dat de algemene administratie ook voor zijn rekening komt en dat hij verantwoording moet nemen 'voor alle ontvangst of afgiften quitantien' en die dan te 'adjusteeren en sluijten, actens van scheijding en liquidatie daar toe aan te gaan en op te regten'. Al met al waren deze mannen aangesteld om zich bezig te houden met de algemene administratie die kwam kijken bij het runnen van een weeshuis.

Notaris Engelbertus Poppingh was notaris van het Burgerweeshuis in de periode 1745-1761. Hij was de eerste in deze functie die al enkele jaren op een andere plek notaris was geweest. Na zijn admissie ongeveer tien jaar eerder heeft hij op verschillende plekken in de stad kantoor gehouden. In de protocollen die hij heeft opgemaakt tijdens zijn aanstelling in het Burgerweeshuis komt duidelijk naar voren welke akten in opdracht zijn gemaakt van het weeshuis en welke van andere klanten. Daarbij is het aantal akten dat opgemaakt wordt voor andere klanten vele malen hoger dan voor het weeshuis zelf. Voor sommige notarissen blijft het moeilijk in te schatten welk beroep een nevenfunctie was van de ander. Dat kan aan de hand van de beschikbare bronnen (nog) niet gereconstrueerd worden. Dat er uitwisseling was tussen de twee aanstellingen is wel duidelijk, zo werden akten duidelijk aangemerkt als ze in opdracht van het Burgerweeshuis werden opgesteld en waren de notarissen in de mogelijkheid om het notarisambt in een eigen kantoor uit te oefenen op het terrein van het Burgerweeshuis.

Naast de regenten van het Burgerweeshuis hebben ook de kinderen uit het Burgerweeshuis hun sporen nagelaten in relatie tot de notaris. Verschillende kinderen hebben nieuwjaarswensen opgeschreven aan één van de laatst bekende notarissen van het Burgerweeshuis Johannes Arnoldus Lette (notaris Burgerweeshuis in de periode 1776-1796). Zo vertelden ze hem dat hij 'in dit voorleedene jaar de belangen van dit huys met een onvermoeyde yver hebt waargenoomen' en dat hij 'ten opzichte van ons [wezen] ook zyt nuttig en werksaam geweets'. Ze spreken dus grote bewondering uit voor het werk dat hij doet voor het Burgerweeshuis en zijn inwoners.

Bronnen

Archief van het Burgerweeshuis:

  • 367.A, inventarisnummer 645A nieuwjaarswensen en afscheidsredenen van de wezen, ca. 1778-1800.
  • 367.A, inventarisnummer 102 ordonnantiën betreffende het Weeshuis

Jan Wagenaar. Amsterdam, in zyne opkomst, aanwas, geschiedenissen, voorregten, koophandel, gebouwen, kerkenstaat, schoolen, schutterye, gilden en regeeringe. Volume 2, 1765. bladzijde 279. In Bibliotheek Stadsarchief Amsterdam, aanvraagnummer 15030/115138.

A.I. Bosma, Repertorium van notarissen (1998)

Tags

17e eeuw18e eeuwWeeshuisNevenfuncties
Deel artikel

     
Geplaatst op

17 februari 2020
Auteur

Myrthe Bleeker
Tags

17e eeuw18e eeuwWeeshuisNevenfuncties
Gerelateerd

Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen